Wirus grypy należy do najbardziej zmiennych patogenów, z jakimi mierzy się współczesna medycyna. Jego zdolność do szybkiej ewolucji sprawia, że odporność nabyta w poprzednich sezonach okazuje się niewystarczająca, a coroczne szczepienia stanowią kluczowy element profilaktyki. Co odpowiada za tak wysoką zmienność wirusa grypy?
Większość organizmów na Ziemi przechowuje instrukcję obsługi w formie DNA. Wirus grypy idzie jednak pod prąd – jego materiałem genetycznym jest RNA, co w praktyce oznacza jedno: bardzo często się zmienia.
Podczas kopiowania swojego materiału genetycznego popełnia sporo błędów, a co ważne – nie potrafi ich naprawiać. Te błędy zostają w kolejnych „kopiach” wirusa i sprawiają, że ciągle powstają nowe jego wersje. To prowadzi do zjawiska, które naukowcy nazywają dryfem antygenowym.
Wirus grypy stopniowo się zmienia, krok po kroku. Te drobne zmiany dotyczą jego „powierzchni”, czyli elementów, które widzi nasz układ odpornościowy.
Chodzi głównie o dwa białka:
Gdy te białka się zmieniają, nasz układ odpornościowy może go już nie rozpoznawać tak dobrze. Dlatego można zachorować ponownie, nawet jeśli wcześniej organizm miał już kontakt z grypą albo był szczepiony.
Co więcej, wirus grypy ma nietypową budowę – jego materiał genetyczny jest podzielony na 8 części. Jeśli jedna komórka zostanie zakażona dwoma różnymi wirusami grypy, te „kawałki” mogą się wymieszać i stworzyć zupełnie nową wersję wirusa z nową kombinacją białek powierzchniowych (np. przejście z H1N1 na H3N2). Zjawisko to nazywamy z kolei skokiem antygenowym.
Ponieważ wirus grypy stale się zmienia, jedna szczepionka nie działa „na zawsze”! Dlatego co roku, na podstawie globalnego monitoringu epidemiologicznego, prowadzonego m.in. przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), aktualizuje się skład szczepionek, żeby pasował do aktualnych wariantów wirusa.
Warto pamiętać, że szczepienie przeciw grypie zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu choroby, a także pomaga ograniczyć rozprzestrzenianie się wirusa w społeczeństwie, chroniąc osoby szczególnie narażone na ciężki przebieg grypy. Dlatego tak istotne jest, aby szczepienie powtarzać każdego roku.